Stress, cijfers en burn-out: van maatschappelijke realiteit naar persoonlijk vertrouwen

Daarnaast heeft circa 16 % van de werknemers een stressvolle baan, met hoge eisen en weinig regelruimte – precies de combinatie die sterk samenhangt met uitval (CBS, 2025). Psychische klachten zoals stress, overspannenheid en burn-out behoren inmiddels tot de meest genoemde oorzaken van ziekteverzuim, naast griep en verkoudheid (CBS; arbodienstcijfers 2024–2025).

Volgens arbodiensten is ongeveer een kwart van alle verzuimdagen gerelateerd aan stressklachten (ArboNed/HumanTotalCare 2024–2025). Dat zijn geen marges meer. Dat is een collectief signaal. Stress is dus geen individueel probleem van een paar ‘zwakke schakels’. Het is een maatschappelijk fenomeen dat laat zien dat onze manier van leven en werken steeds verder afdrijft van hoe de mens van nature functioneert.

Stress is een gigantisch probleem

Stress is al jaren een hot topic. Bijna dagelijks verschijnen er berichten over werkdruk, personeelstekorten, lange ziekteduren en jonge mensen die al vroeg vastlopen.

Steeds duidelijker wordt: we vragen structureel te veel van systemen die daar biologisch en psychologisch niet voor zijn gebouwd. Ons stresssysteem is evolutionair oud. Het is gemaakt voor acute dreiging. Voor rennen, vechten, overleven. Niet voor inboxen, deadlines, schermen, meldingen en permanente bereikbaarheid.

Toch behandelen we al die moderne prikkels alsof ze levensbedreigend zijn – omdat ons zenuwstelsel dat verschil simpelweg niet goed kan maken. Burn-out en overspannenheid zijn daarom geen op zichzelf staande ziekten. Ze zijn gezonde reacties van een systeem dat te lang te veel heeft moeten dragen.

Van cijfers naar mensen

Achter al die statistieken zitten mensen. Mensen zoals de vier die ik onlangs op één dag sprak – allemaal met een burn-out. Met toestemming van hen besloot ik weer wat gedachten te delen. Wat me het meest raakte, was niet alleen hun uitputting, maar hoe weinig ze eigenlijk begrepen van wat een burn-out werkelijk is. Ze hadden batterijen getekend, lijstjes gemaakt van wat energie kost en wat energie geeft, maar niemand had hen uitgelegd wat er werkelijk in hun systeem gebeurt. Geen context. Geen betekenis. Alleen symptoombestrijding. Ik wil absoluut niet de hele reguliere zorg over één kam scheren. Maar ik vind het zorgwekkend hoe vaak ik hoor dat burn-out vooral gezien wordt als iets wat zo snel mogelijk opgelost moet worden. Gefixt. Gerepareerd. Zodat iemand weer ‘aan’ kan. Maar precies dat ‘aan’ staan is wat mensen hier heeft gebracht.

We vinden het blijkbaar ontzettend lastig om het toe te laten

Een vrouw vertelde me dat ze, nadat ze zich langzaam beter begon te voelen, een enorme terugval kreeg. Ze kon het niet verdragen dat ze, na alles wat ze had gedaan om beter te worden, weer achteruitging.

Een man zei:
“Wat ik ook verander of aanpas in mijn leven, ik kom geen centimeter dichter bij de oude versie van mezelf.”

Even dacht ik: Zal ik dit zeggen? Ja. En zei tegen hem:

“Die oude versie van jezelf was ziek. Je oude levenshouding was ziekmakend. Dit waar je nu bent, dit ís genezing. Daar hoef je niets voor te doen. Het gebeurt wanneer jij het toestaat en laat gebeuren. Deze burn-out leidt je naar een gezonde versie van jezelf – als jij met al je gedoe niet steeds in de weg gaat staan.”

Stilte.

“Vertrouw je burn-out maar. Het weet waar het mee bezig is, het leidt je terug naar je natuurlijke balans. Juist die wilskracht en alles wat je daarmee doet om beter te worden, staat je genezing in de weg. Er is nu maar één weg: overgave en vertrouwen.”

Burn-out en slaap: hetzelfde principe

Herstellen van een burn-out lijkt verrassend veel op in slaap vallen. Slapen kun je niet forceren. Hoe harder je het probeert, hoe verder het wegblijft. Het gebeurt pas wanneer je de controle loslaat.

Hetzelfde geldt voor herstel. Hoe meer je je burn-out probeert op te lossen, hoe langer je systeem in de actiestand blijft. Terwijl het nu juist vraagt om uit te schakelen, te zakken, te vertragen en te stoppen met presteren. En ik weet hoe vreselijk dat klinkt als je er middenin zit. De klachten kunnen overweldigend, angstaanjagend en slopend zijn. Ik bagatelliseer niets. Maar acceptatie is geen opgeven. Het is de start en basishouding, een totaal andere richting dan vechten.

Burn-out als begin van genezing

Het zijn vaak de doorzetters, de vechters, de mensen met een pitbullmentaliteit die in burn-out belanden. En ik geloof: burn-out is geen ziekte. Het is een gezonde reactie op een ziekmakende leef-, denk- en werkstijl. Sterker nog: burn-out is vaak het eerste duidelijke teken dat je gezond bent en dat je herstel al begonnen is. Je lichaam trekt aan de noodrem voordat het echt niet meer kan. Wel doorgaan betekent je einde, je kunt daaraan sterven. In Japan bestaat zelfs een woord voor jezelf doodwerken: karoshi – letterlijk ‘dood door overwerk’.

Zoals Krishnamurti zei:

Het is geen maatstaf voor gezondheid om goed aangepast te zijn aan een ernstig zieke maatschappij.

Als je een burn-out hebt, er tegenaan zit of bent teruggevallen nadat je de oude draad weer oppakte: stop.

Vertrouw je lichaam

Durf te vertrouwen op het herstellend vermogen van je lichaam. Datzelfde lichaam laat je hart kloppen, wondjes genezen, haar groeien – zonder dat jij daar iets voor hoeft te doen. Burn-out betekent dat datzelfde systeem nu grootschalig aan het herstellen is.

Ga uit de weg. Bemoei je niet met het tempo.
Gras groeit ook niet sneller als we eraan trekken.

Volg het ritme van je lichaam. Buig voor het leven dat elke seconde door je heen stroomt. Je lichaam is je kompas. Het weet waar het mee bezig is. En het zal vanzelf laten merken wanneer het weer richting actie wil – via kriebelachtige zin, via nieuwsgierigheid, lichtheid of zomaar ineens weer een beetje plezier.

Vertrouw dat maar.

Jentien Keijzer- Psychologe