Krant van de Aarde was aanwezig, en sprak met hoogleraar milieucriminaliteit en initiatiefnemer van het expertisecentrum Daan van Uhm. “We hebben een Nationale Drug Monitor en een Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. Het wordt hoog tijd dat er ook een expertisecentrum komt voor milieucriminaliteit.”

Miljarden dollars

Milieumisdaad is de derde meest winstgevende vorm van georganiseerde criminaliteit, goed voor vele miljarden dollars. Denk aan de handel in wilde dieren of ivoor, illegale visserij en het mijnen naar edelmetalen in fragiele ecosystemen.

“De Chinese georganiseerde misdaad zit bijvoorbeeld in de tijgerbotten- en de neushoornhoornhandel,” vertelt Van Uhm. Dat lijkt misschien ver weg, maar als het gaat om mijnbouw door de Colombiaanse kartels, komt dat goud ook terecht in Europa, vervolgt hij. “Wie een gouden trouwring draagt, kan onbewust deel uitmaken van die illegale handelsketen.”

Tijgerhandel Laos —>

En ook bedrijven besparen veel geld door afvalstoffen te dumpen. Groene Criminologie kijkt niet alleen naar wat illegaal is, maar ook naar wat schadelijk is voor de natuur. Vergunde lozing van pfas bijvoorbeeld. Lange tijd was slachtofferschap een rol die alleen voor de mens was weggelegd, maar daar brengt de Groene Criminologie verandering in. Van Uhm: “Het is belangrijk dat we die menscentrale focus verwerpen.”

Staalslakken en mest

De moderator heeft zich voor de gelegenheid in een panterprintshirt en schoenen gehuld, ‘om in thema te blijven’, grapt ze. De sprekers – academici, een Officier van Justitie en een criminoloog die zich nu inzet voor de bescherming van de Amazone – schetsen samen een beeld van groene misdaad in Nederland. Waar afvalstromen zoals mest en staalslakken worden neergezet als bruikbare materialen om de kosten te drukken. Waar bedrijven gif mogen uitstoten zolang er maar een vergunning voor is. Waar bewijs van misdaden tegen de natuur moeilijk sluitend te krijgen is.

En waar, als dat toch lukt, de straffen tot voor kort (en misschien wel nog steeds) slechts zo’n één procent van het jaarinkomen van een bedrijf waren.

Van Uhm: “Dat schrikt bedrijven én de georganiseerde misdaad niet af.” En dat is in deze vorm van criminaliteit hier belangrijk. Uiteindelijk moet groene misdaad worden voorkomen. Een boete brengt een bos of een heldere rivier immers niet terug. “Maar er zijn bijvoorbeeld wel landen waar daders worden verplicht een ecosysteem te herstellen, daar loopt Nederland toch wel in achter.”

<—  Reptielenbeurs Nederland

Het geroezemoes in de zaal is het eens: wat een ellende. Maar deze verhalen leggen wel uit waarom het zo belangrijk is om alle kennis over groene misdaad met elkaar te delen. En dat is het doel van het expertisecentrum, legt Van Uhm uit. Hij wil specialisaties bij elkaar brengen, van biologen en ecologen tot rechtsgeleerden. Een ecoloog kan bijvoorbeeld een beter beeld geven van wat schadelijk is voor een ecosysteem. “Het is de bedoeling dat die kennis bij de handhavers terechtkomt, zodat zij beter kunnen ingrijpen. Ze hebben vaak niet alle relevante kennis voorhanden, moeten zich inlezen, en daarmee gaat kostbare tijd verloren.”

(Eindelijk) expertisedeling over milieucriminaliteit

In eerste instantie zal het expertisecentrum zich richten op milieumisdaden die een relatie hebben tot Nederland, zoals drugsdumping, pfas, mest en lokale stroperij.

“Maar veel problemen zijn grensoverschrijdend. Neem bijvoorbeeld de handel in levende reptielen en vogels, edelmetalen of hardhout, waar Nederland een belangrijke haven en transitland van is. We willen dus uitbouwen naar internationale samenwerking.”

In zijn oratie ter ere van zijn aanstelling als hoogleraar van de leerstoel Milieucriminaliteit, laat hij zien dat de problematiek zeker niet nieuw is: “Al in de Oudheid constateerde de Griekse filosoof Plato in zijn dialogen Timaeus en Critias hoe het landschap rondom Athene, eens vruchtbaar en dichtbebost, veranderde in een dor en uitgeput gebied door ontbossing en erosie.”

Sindsdien loopt het in rap tempo uit de klauwen, zetten de sprekers uiteen. We vervuilen onze schaarse zoetwatervoorraad (ja, ook in Nederland dreigt een watertekort), in sommige gebieden zijn zelfgekweekte groenten en eigen kippeneieren niet meer veilig om te eten. De natuur is niet het enige slachtoffer van de vervuiling, sluit Van Uhm af. “We dragen de gevolgen van milieucriminaliteit allemaal, in alle lagen van de samenleving. Het is een serieuze vorm van misdaad, gelukkig beginnen we eindelijk in te zien hoe ernstig de consequenties zijn.”